नागरिक लगानी कोष (CIT) - बचत, लगानी र सुरक्षित भविष्यको आधार
१. परिचय र ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
देशको आर्थिक विकासका लागि सर्वसाधारण जनताबाट बचत सङ्कलन गर्ने, लगानीका अवसरहरू बढाउने र पूँजीबजारमा गतिशीलता ल्याउने मूल उद्देश्यका साथ नागरिक लगानी कोष ऐन, २०४७ अनुसार वि.सं. २०४७ चैत्र ४ गते नागरिक लगानी कोष (CIT) को स्थापना भएको हो। यसले वि.सं. २०४८ माघ १ गतेदेखि औपचारिक रूपमा आफ्नो वित्तीय कारोबार सुरु गरेको थियो।
सुरुवाती दिनमा थापाथलीस्थित जेसिस भवनबाट सेवा सुरु गरेको कोषले २०६७ सालमा तत्कालीन जनकपुर चुरोट कारखानाको नयाँ बानेश्वरस्थित जग्गा तथा भवन खरीद गरी आफ्नो केन्द्रीय कार्यालय सारेको थियो। हाल नयाँ बानेश्वरस्थित अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्रको पूर्वपट्टी आफ्नै अत्याधुनिक र सेवाग्राहीमैत्री भवनबाट केन्द्रीय कार्यालय सञ्चालन भइरहेको छ।
नागरिक लगानी कोष ऐन, २०४७ अनुसार कोषको स्थापना।
औपचारिक रूपमा वित्तीय कारोबार सुरुवात (थापाथली, जेसिस भवन)।
नयाँ बानेश्वरस्थित अत्याधुनिक भवनमा केन्द्रीय कार्यालय स्थानान्तरण।
चुक्ता पूँजी रु. ६ अर्ब ८० करोड पुगेको र ७ वटै प्रदेशमा शाखा विस्तार।
२. नागरिक लगानी कोषका मुख्य कार्यक्षेत्रहरू
नागरिक लगानी कोष ऐन, २०४७ ले कोषका कार्यहरूलाई चार मुख्य भागमा विभाजन गरेको छ:
क) बचत तथा अवकाश कोष
निजामती, प्रहरी, सैनिक, शिक्षक र सङ्गठित संस्थाका कर्मचारीहरूको लागि सावधिक जीवन बीमा कोष, योगदानमा आधारित निवृत्तभरण, उपदान कोष, अनिवार्य/स्वेच्छिक अवकाश कोष र लगानीकर्ता हिसाब योजना सञ्चालन गर्ने।
ख) धितोपत्र तथा पूँजीबजार
धितोपत्रमा लगानी/पुनर्लगानी गर्ने, प्राथमिक शेयर निष्काशन (IPO) मा बिक्री प्रबन्धक तथा सेयर प्रत्याभूतिकर्ता (Underwriter) को रूपमा काम गर्ने, र पूँजीबजार विकासका लागि सहायक कम्पनीहरू स्थापना गर्ने।
ग) लगानी तथा कर्जा
वाणिज्य बैंकको मुद्दती निक्षेप, सरकारी ऋणपत्र, जलविद्युत् उत्पादन, पूर्वाधार निर्माण तथा सार्वजनिक-निजी साझेदारी (PPP) मोडेलका ठूला आयोजनाहरूमा लगानी र सह-वित्तीयकरण (Consortium Financing) गर्ने।
घ) ट्रष्टी र कस्टोडियन
सङ्गठित संस्थाहरूको डिबेञ्चरमा ट्रष्टीको भूमिका निर्वाह गर्ने र स्वदेशी तथा विदेशी लगानीकर्ताहरूको धितोपत्रको जिम्मा लिने (Custodianship)।
३. कोषद्वारा सञ्चालित प्रमुख योजना तथा कार्यक्रमहरू
नागरिक लगानी कोषले सर्वसाधारण र सङ्गठित क्षेत्रका कर्मचारीका लागि निम्न योजनाहरू सञ्चालन गर्दै आएको छ:
| क्र.सं. | योजनाको नाम | लक्षित वर्ग |
|---|---|---|
| १ | कर्मचारी बचत वृद्धि अवकाश कोष | सङ्गठित संस्थाका कर्मचारी |
| २ | नागरिक एकांक योजना | सर्वसाधारण |
| ३ | उपदान तथा पेन्सन कोष | सङ्गठित क्षेत्र |
| ४ | लगानीकर्ता अवकाश कोष योजना | सर्वसाधारण लगानीकर्ता |
| ५ | नागरिक पेन्सन योजना | अनौपचारिक क्षेत्र / स्वरोजगार |
| ६ | नार्क कर्मचारीको सावधिक जीवन बीमा कोष | नेपाल रेडक्रस सोसाइटी |
| ७ | राष्ट्र सेवक कर्मचारी सावधिक जीवन बीमा कोष | निजामती, शिक्षक, सेना, प्रहरी, स्थानीय तह |
४. सर्वसाधारणका लागि 'नागरिक पेन्सन योजना'
कोषको दायरामा नसमेटिएका अनौपचारिक क्षेत्रका श्रमिक, स्वरोजगार व्यक्ति तथा सर्वसाधारण नेपाली नागरिकहरूलाई समेट्न कोषले 'नागरिक पेन्सन योजना' ल्याएको छ।
कर छुटको ठूलो फाइदा!
यस योजनामा आवद्ध भई बचतकर्ताले आफ्नो सक्रिय जीवनकालमा सङ्कलन गरेको रकमबाट ६० वर्ष उमेर पुगेपछि नियमित पेन्सन प्राप्त गर्न सक्छन्। यसका साथै CIT मा बचत गर्दा आयकर ऐन अनुसार वार्षिक रु. ३,००,००० (३ लाख) सम्मको कर छुट को सुविधा समेत प्राप्त हुन्छ।
निष्कर्ष
नागरिक लगानी कोष केवल बचत गर्ने ठाउँ मात्र होइन, यो नेपालको राष्ट्रिय पूर्वाधार निर्माण र पूँजीबजारको मेरुदण्ड हो। आफ्नो कमाइको केही हिस्सा आजै CIT का योजनाहरूमा लगानी गर्नाले अवकाशपछिको जीवन सुरक्षित, सम्मानित र आर्थिक रूपमा आत्मनिर्भर बन्दछ।
No comments yet. Be the first to comment!