चुनावको समयमा नेपालमा एउटा दृश्य धेरैजसो ठाउँमा दोहोरिन्छ — भाषण, नारा, र ठूला-ठूला वाचा। हामी सुन्छौं, प्रभावित हुन्छौं, र कहिलेकाहीं ताली पनि बजाउँछौं। तर भाषण सकिएपछि हामीले कहिल्यै नसोधेको एउटा प्रश्न बाँकी रहन्छ — "तपाईंको योजना के हो?"

धेरै ठाउँमा एउटै सडकको, एउटै अस्पतालको, एउटै रोजगारीको वाचा वर्षौंदेखि दोहोरिइरहेको हुन्छ। किन यस्तो हुन्छ भन्ने प्रश्नको जवाफ खोज्दा एउटा कुरा प्रस्ट हुन्छ — बजेट कहाँबाट आउँछ, समयसीमा के हो, र काम नभए जवाफदेहिता कसको हो भन्ने कुरा कहिल्यै स्पष्ट रूपमा राखिँदैन।

नागरिकले पनि यी प्रश्न सोध्ने बानी बसालेका हुँदैनन्, र नेताले पनि यी कुरा स्पष्ट पार्नुपर्ने आवश्यकता महसुस गर्दैनन्। यो एउटा चक्र हो जसले विकासलाई रोकिराख्छ।

व्यक्ति परिवर्तन हुन्छ, सरकार परिवर्तन हुन्छ — तर देश साँच्चै अगाडि बढ्ने कुरा व्यक्तिले होइन, नीति (Policy) र त्यसको कार्यान्वयन (Implementation) ले तय गर्छ।

राम्रो Policy बिना जति नै राम्रो व्यक्ति नेतृत्वमा आए पनि काम प्रभावकारी हुँदैन। र जति नै राम्रो Policy लेखिए पनि, त्यसको Implementation कमजोर भयो भने त्यो कागजमै सीमित रहन्छ।

स्थानीय तहका धेरै वडामा हेर्ने हो भने, हरेक निर्वाचनमा उस्तै-उस्तै वाचाहरू दोहोरिने गरेको पाइन्छ। तर जुन ठाउँमा नागरिकले सक्रिय रूपमा बजेट, समयसीमा र प्रगति प्रतिवेदन बारे प्रश्न सोध्ने गरेका छन्, त्यस्ता ठाउँमा काम अलि व्यवस्थित ढंगले अगाडि बढेको देखिन्छ।

फरक ठूलो प्रविधि वा ठूलो बजेटमा होइन — फरक नागरिकको सजगतामा छ।

कुनै पनि नेता वा उम्मेदवारको भाषण सुन्दा निम्न प्रश्नहरू सोध्ने बानी बसाल्न सकिन्छ:

भाषणले भावना छुन्छ, तर योजनाले जीवन बदल्छ। नेपाललाई साँच्चै अगाडि बढाउने कुरा कुनै एक व्यक्ति वा एक भाषण होइन, नागरिकले सोध्ने प्रश्न र त्यसमाथि निर्माण हुने जवाफदेहिता हो।

अर्को पटक कुनै भाषण सुन्नुहुँदा, ताली बजाउनुअघि एकपटक सोच्नुहोस् — "योजना के हो?"